કેટલાક સમયથી મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં રમાઈ રહેલી લોહિયાળ જંગ હવે એક એવા મોડ પર આવી ગઈ છે જ્યાં અમેરિકા અને ઈરાન સીધેસીધા આમને-સામને આવી ગયા હોય તેવું જણાય છે. આ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો ઝઘડો નથી, પરંતુ તેની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને શાંતિ પર પડી રહી છે.
વર્તમાન પરિસ્થિતિ અને તાજા વિવાદના કારણો
તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો નીચેના મુદ્દાઓને લીધે અત્યંત નાજુક બન્યા છે:
પ્રોક્સી વોર (Proxy War): ઈઝરાયેલ-હમાસ અને ઈઝરાયેલ-હિઝબુલ્લાહ વચ્ચેના યુદ્ધમાં ઈરાન સીધું સામેલ હોવાના અમેરિકાના આરોપો છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે હૂથી બળવાખોરો અને અન્ય સંગઠનોને ઈરાન હથિયારો પૂરા પાડે છે.
લાલ સમુદ્ર (Red Sea) માં તણાવ: હૂથી બળવાખોરો દ્વારા વેપારી જહાજો પર કરવામાં આવતા હુમલાઓને રોકવા અમેરિકાએ ત્યાં પોતાની નૌસેના તૈનાત કરી છે, જે ઈરાનને સીધી ચેતવણી સમાન છે.
પરમાણુ કાર્યક્રમ: ઈરાનનો સતત વિકસતો જતો પરમાણુ કાર્યક્રમ અમેરિકા માટે વર્ષોથી ચિંતાનો વિષય રહ્યો છે.
સંઘર્ષની વૈશ્વિક અસર
જો આ તણાવ પૂર્ણ સ્તરના યુદ્ધમાં ફેરવાય, તો તેની ભયાનક અસરો જોવા મળી શકે છે:
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ: હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz), જ્યાંથી દુનિયાનો 20% ઓઈલ સપ્લાય પસાર થાય છે, તે જો ઈરાન બંધ કરી દે તો ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે.
વૈશ્વિક મોંઘવારી: શિપિંગ રૂટ પ્રભાવિત થવાને કારણે જીવન જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ મોંઘી થઈ શકે છે.
ભારતનું વલણ
ભારત માટે આ સ્થિતિ ‘દોઢા ધાર પર ચાલવા’ જેવી છે. એક તરફ અમેરિકા ભારતનું વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર છે, તો બીજી તરફ ઈરાન સાથે ભારતના જૂના સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક (ખાસ કરીને ચાબહાર પોર્ટ) સંબંધો છે. ભારત સતત બંને પક્ષોને સંયમ રાખવા અને રાજદ્વારી માધ્યમથી ઉકેલ લાવવા અપીલ કરી રહ્યું છે.
અત્યાર સુધી બંને દેશો સીધા યુદ્ધથી બચતા રહ્યા છે અને ‘કોલ્ડ વોર’ જેવી સ્થિતિ પ્રવર્તે છે. જોકે, કોઈ એક નાની ભૂલ કે મિસાઈલ હુમલો આખી દુનિયાને મોટા સંકટમાં ધકેલી શકે છે. હાલમાં વૈશ્વિક નેતાઓ પડદા પાછળ રહીને આ વિવાદને શાંત પાડવા પ્રયત્નો કરી રહ્યા છે.
